Pomiary elektryczne – czym są, jakie wyróżniamy i dlaczego są tak ważne? [Kompletny przewodnik 2025]

Pomiary elektryczne to jeden z kluczowych elementów eksploatacji każdej instalacji elektrycznej – zarówno w budynkach mieszkalnych, jak i w obiektach przemysłowych, usługowych czy użyteczności publicznej. Ich zadaniem jest potwierdzenie, że instalacja działa prawidłowo, jest bezpieczna i spełnia wymagania norm oraz przepisów prawa. Poniższy artykuł przedstawia najważniejsze rodzaje pomiarów, wymagania formalne oraz praktyczne kwestie związane z ich wykonywaniem.

Czym są pomiary elektryczne?

Pomiary elektryczne to zestaw badań i testów, które oceniają stan techniczny instalacji oraz jej zdolność do bezpiecznego funkcjonowania. Obejmują sprawdzenie jakości połączeń, skuteczności ochrony przeciwporażeniowej, ciągłości przewodów ochronnych, parametrów uziemienia, rezystancji izolacji i działania urządzeń zabezpieczających.

Ich wykonanie jest obowiązkowe zarówno po montażu instalacji, jak i cyklicznie podczas eksploatacji.

Podstawa prawna wykonywania pomiarów elektrycznych

W Polsce obowiązek wykonywania pomiarów wynika m.in. z:

• Prawo budowlane – art. 62

• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

• Norma PN-HD 60364

• Normy branżowe dotyczące ochrony przeciwporażeniowej, odgromowej i pomiarów uziemień

• Wymagania przeciwpożarowe – szczególnie w obiektach zagrożonych wybuchem lub pożarem

W praktyce oznacza to, że właściciel lub zarządca obiektu ma obowiązek zlecić okresową kontrolę instalacji elektrycznej co najmniej raz na 5 lat, a w obiektach o podwyższonym ryzyku – nawet co rok.

Rodzaje pomiarów elektrycznych

1. Pomiary skuteczności ochrony przeciwporażeniowej (SWZ)

Celem pomiaru jest potwierdzenie, że zabezpieczenia nadprądowe lub różnicowoprądowe zadziałają w odpowiednim czasie i odłączą zasilanie w przypadku pojawienia się prądu zwarciowego.

Badanie obejmuje:

• impedancję pętli zwarcia,

• prądy i czasy wyłączenia,

• testy wyłączników RCD.

To podstawowy pomiar w budynkach mieszkalnych i przemysłowych.

2. Pomiary rezystancji izolacji

Izolacja przewodów elektrycznych z czasem ulega starzeniu, zawilgoceniu lub uszkodzeniu mechanicznemu. Zbyt niska rezystancja może prowadzić do zwarć i porażeń.

Mierzy się:

• izolację między żyłami,

• izolację między przewodami a ziemią,

• izolację kabli, rozdzielnic i obwodów odbiorczych.

Norma wymaga zwykle minimum 1 MΩ dla obwodów niskiego napięcia.

3. Pomiary ciągłości przewodów ochronnych i połączeń wyrównawczych

Badanie potwierdza, że przewody PE, PEN oraz połączenia wyrównawcze mają odpowiednio niską rezystancję, gwarantując odprowadzenie prądów uszkodzeniowych i wyrównanie potencjałów.

Pomiary te są szczególnie ważne w:

• instalacjach przemysłowych,

• obiektach z urządzeniami dużej mocy,

• strefach mokrych i narażonych na korozję.

4. Pomiary rezystancji uziemienia

Uziemienie jest elementem ochrony przeciwporażeniowej i odgromowej. Zbyt wysoka wartość rezystancji uziomu może prowadzić do nieskutecznego działania instalacji ochronnej.

Bada się:

• uziomy fundamentowe,

• uziomy otokowe,

• uziomy pionowe (szpilkowe),

• instalacje odgromowe,

• połączenia uziemienia z systemem wyrównania potencjałów.

5. Pomiary instalacji odgromowej (LPS)

System ochrony odgromowej wymaga kontroli:

• rezystancji uziemienia,

• ciągłości zwodów i przewodów odprowadzających,

• stanu mechanicznego elementów LPS,

• połączeń z instalacją wyrównawczą budynku.

Zgodnie z normą PN-EN 62305 częstotliwość pomiarów może wynosić 1–4 lata, w zależności od klasy LPS.

6. Pomiary natężenia oświetlenia

Badanie polega na sprawdzeniu, czy oświetlenie zapewnia odpowiednią ilość światła zgodnie z normą PN-EN 12464-1 (oświetlenie miejsc pracy).

Kontroli podlegają:

• oświetlenie ogólne,

• oświetlenie stanowisk pracy,

• oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne.

Kiedy należy wykonywać pomiary elektryczne?

Pomiary odbiorcze

Wykonuje się je przed oddaniem instalacji do użytkowania – obowiązkowo w nowych budynkach i po modernizacjach.

Pomiary okresowe

Wykonuje się je regularnie – zwykle:

• co 5 lat – standardowe obiekty,

• co 1 rok – obiekty o zwiększonym zagrożeniu pożarem (lakiernie, tartaki, magazyny chemiczne),

• co 2 lata – w obiektach użyteczności publicznej.

Pomiary poawaryjne

Po zwarciach, przepięciach, zalaniach, pożarach – wymagane są pełne pomiary diagnostyczne.

Dlaczego pomiary elektryczne są tak ważne?

1. Zapewniają bezpieczeństwo użytkowników – chronią przed porażeniem i pożarem.

2. Spełniają wymogi prawne – brak pomiarów może skutkować odpowiedzialnością zarządcy.

3. Pozwalają wykryć usterki zanim pojawi się awaria – np. spadek rezystancji izolacji.

4. Chronią sprzęt i instalacje – niewłaściwa pętla zwarcia może doprowadzić do uszkodzenia urządzeń.

5. Są wymagane przez ubezpieczycieli – często przy wypłacie odszkodowania proszą o protokoły pomiarowe.

Kto może wykonywać pomiary elektryczne?

Pomiary mogą wykonywać osoby posiadające:

• uprawnienia SEP E do 1 kV z pomiarami,

• lub świadectwo kwalifikacyjne D z zakresem pomiarowym,

• wiedzę praktyczną z zakresu obsługi mierników i interpretacji wyników.

Pomiary bez ważnych uprawnień nie mają mocy prawnej i nie mogą być uznane jako dokument odbiorowy.

Jak powinien wyglądać protokół z pomiarów?

Prawidłowy protokół zawiera:

• dane obiektu i inwestora,

• zakres wykonanych pomiarów,

• numery obwodów,

• wyniki i wartości graniczne,

• wykresy, rysunki, schematy,

• wnioski oraz ocenę instalacji,

• dane osoby wykonującej pomiary i jej uprawnienia.

Protokół musi być zgodny z PN-HD 60364 oraz normami szczegółowymi dotyczącymi rodzaju instalacji.

Podsumowanie

Pomiary elektryczne to fundament bezpiecznego funkcjonowania każdej instalacji. Odpowiednio wykonane, pozwalają wykryć usterki, potwierdzić skuteczność ochrony przeciwporażeniowej i spełnić wymagania przepisów. Ich cykliczne wykonywanie nie jest tylko formalnością – to realna ochrona życia, zdrowia i majątku.